Yanıcı ve Parlayıcı Sıvılar

Endüstriyel işletmelerin bir çoğunda değişik miktarda yanıcı ve parlayıcı sıvı bulunmaktadır. Bu bölümde, bunlarla ilgili çeşitli riskler ve alınabilecek önlemler üzerinde durulacaktır.

 

Parlama noktası 37°C'nin altında ve buhar basıncı 3 kg/cm²'den az olan sıvılar parlayıcı sıvı olarak adlandırılır. Parlama derecesi 37°C veya daha yukarı olan sıvılar ise yanıcı sıvı olarak nitelendirilmektedir. Parlayıcı sıvılar, yapıları gereği buharlaşır niteliktedir ve birçoğunun buharı çıplak gözle görülemez. Yanıcı sıvılar ise, parlama derecelerinin üzerine kadar ısıtıldığında, parlayıcı sıvıların birçok özelliğini paylaşır hale gelir ve çok parlayıcı maddelerle aynı ölçüde tehlikeli olur. Bu iki sıvı çeşidinin arasındaki önemli bir fark, ortaya çıkardıkları buharın hareket kabiliyeti ile ilgilidir. Parlayıcı sıvılardan çıkan buhar, kaynağından oldukça uzak mesafelere gidebilir. Yanıcı sıvı buharları ise, çevre sıcaklığı sıvının parlama derecesinin üzerinde olmadığı sürece çok uzağa gidemez.

Oldukça yüksek seviyede risk barındırması ve geniş kullanım alanına sahip olması nedeniyle bu sıvılar, endüstride çıkan yangınların birçoğunda pay sahibidir. Çoğu durumda tehlikesiz olarak nitelenebilecek bir kıvılcım ya da bir yangın kaynağı, ortamda uygun konsantrasyonda yanıcı buhar bulunduğunda ciddi yangın ya da patlamalara neden olabilir. İstatistiklere göre bu sıvıların neden olduğu kayıplar, genel toplamda %15'lik bir oranı kapsamaktadır.

Yanıcı ve parlayıcı sıvıların yanma hızları çevre koşullarına, yanma sıcaklığına, buhar ısısına ve basınç koşullarına bağlıdır. Örneğin benzin v.b. düşük parlama dereceli sıvılar, büyük bir hızla yanar. Kapalı ortamda görülen yanıcı sıvı kaynaklı yangınlarda ortalama ısı çıkışı yanma yüzeyine göre dakikada 28000 kcal/m² kadardır. Tank ya da diğer bir muhafaza içinde bulunan, dökülme, sızıntı, taşma gibi nedenlerle etrafa yayılan sıvılar da yangın sırasında bu miktarda ısı meydana getirir. Yere dökülen her bir litre sıvı yaklaşık olarak 0,5 m² bir alana yayılır. Bu tür sıvıların buharları ise çok daha büyük bir alanı tehlike sınırları içerisine sokar.

Hidrolik yağ hortumları gibi basınç altında sıvı transferi gerçekleştirilen borularda oluşan sızıntı şeklinde görülen püskürmelerden kaynaklı yangın meydana gelmesi mümkündür. Bu tür püskürmeler sıvının parlama derecesinin altındaki sıcaklıklarda bile kolaylıkla alev alabilir niteliktedir. Püsküren sıvılardan kaynaklanan yangınlarda yaklaşık 8000 kcal/lt'lik bir ısı çıkışı muhtemeldir. Sızıntı başlar başlamaz yanma meydana gelmemesi halinde düşük parlama noktalı sıvılarda patlama görülmesi beklenebilir.

Parlayıcı Sıvı Depolaması

Hidrolik Yağ Boruları